Troodos było kiedyś dnem oceanu. Jak znalazło się prawie 2 km nad morzem?

Troodos było kiedyś dnem oceanu. Brzmi niewiarygodnie, szczególnie gdy stoi się dziś na wysokości niemal dwóch kilometrów, wśród sosen, górskich wiosek i zimowego śniegu. Geologia nie pozostawia jednak większych wątpliwości – skały tworzące centralną część wyspy powstały około 92 milionów lat temu jako fragment skorupy oceanicznej.

Najwyższy szczyt Troodos, Olympus, osiąga 1951 metrów nad poziomem morza. Tymczasem część skał odsłoniętych w jego okolicach tworzyła się kiedyś kilka kilometrów pod powierzchnią oceanu. To właśnie dlatego Cypr jest jednym z najważniejszych miejsc na świecie dla geologów badających budowę oceanicznej skorupy.

Troodos było kiedyś dnem oceanu Neotetydy

Około 92 milionów lat temu nie było jeszcze gór Troodos w znanej nam formie.

W miejscu dzisiejszego pasma zachodziły procesy związane z rozsuwaniem się dna dawnego oceanu Neotetydy. Magma wydostawała się ku powierzchni, tworząc nową skorupę oceaniczną. Geological Survey Department wskazuje, że proces ten zachodził w strefie znajdującej się ponad obszarem subdukcji.

Powstała w ten sposób sekwencja skał nazywana jest ofiolitem Troodos.

Ofiolit to fragment dawnej litosfery oceanicznej, który w wyniku procesów tektonicznych znalazł się na powierzchni lądu.

Troodos jest pod tym względem wyjątkowe. Cypryjski Geological Survey Department określa je jako jedną z najbardziej kompletnych, najlepiej odsłoniętych i najlepiej zachowanych sekwencji ofiolitowych na świecie. Podobnie opisuje je UNESCO.

W górach można zobaczyć przekrój dawnego oceanu

Najciekawsze jest to, że kolejne warstwy dawnej skorupy oceanicznej nadal można odnaleźć w terenie.

W Troodos występują skały górnego płaszcza Ziemi, skały powstałe w dawnych komorach magmowych, kompleks żył magmowych oraz lawy, które wylewały się bezpośrednio na oceaniczne dno.

To trochę tak, jakby ogromny fragment dna oceanu został przecięty, wyniesiony do góry i wystawiony na powierzchnię.

Co jeszcze ciekawsze, układ skał jest dziś częściowo „odwrócony” topograficznie. Najgłębsze elementy dawnej sekwencji oceanicznej można znaleźć w najwyższej części pasma, natomiast młodsze i płytsze warstwy pojawiają się coraz dalej na jego obrzeżach.

Warto wiedzieć

W pobliżu szczytu Olympus odsłaniają się skały pochodzące z najgłębszej części dawnej skorupy oceanicznej oraz górnego płaszcza Ziemi. Innymi słowy: jadąc wysoko w Troodos, można znaleźć skały, które powstawały kilka kilometrów pod dawnym oceanem.

Skały przypominające poduszki są śladem podwodnych erupcji

Jednym z najbardziej charakterystycznych dowodów dawnej obecności oceanu są lawy poduszkowe, czyli pillow lavas.

Powstają wtedy, gdy bardzo gorąca lawa wydostaje się pod wodą. Jej zewnętrzna powierzchnia błyskawicznie stygnie, tworząc zaokrąglone struktury przypominające poduszki.

Geological Survey Department wskazuje właśnie lawy poduszkowe jako jedną z głównych warstw wulkanicznych ofiolitu Troodos.

Dzisiaj skały, które kiedyś powstawały na dnie oceanu, można oglądać na suchym lądzie.

To jeden z najbardziej namacalnych dowodów na niezwykłą geologiczną przeszłość wyspy.

Jak dno oceanu znalazło się w górach?

Nie wydarzyło się to podczas jednej gwałtownej katastrofy.

Przez miliony lat zmieniało się położenie płyt tektonicznych w regionie. Ruch płyty afrykańskiej w kierunku Eurazji prowadził do kolejnych kolizji i zmian w budowie geologicznej obszaru.

Geological Survey Department podaje, że Troodos zaczęło wynurzać się z morza w miocenie. Późniejsze procesy tektoniczne stopniowo wypiętrzały masyw coraz wyżej. Ważną rolę odegrała również przemiana skał górnego płaszcza i związane z nią zmiany ich gęstości oraz wyporu.

Około dwóch milionów lat temu nastąpiła kolejna faza silnego wypiętrzenia pasma.

W efekcie skały, które rozpoczęły swoją historię pod oceanem, znalazły się niemal dwa kilometry ponad dzisiejszym poziomem morza.

To właśnie dlatego w Troodos była miedź

Geologia Troodos tłumaczy również temat, który już znamy z historii wyspy – ogromne znaczenie miedzi.

Podczas tworzenia się dawnej skorupy oceanicznej gorąca woda krążąca przez skały transportowała rozpuszczone minerały. W pobliżu dawnego dna oceanu powstawały złoża siarczków zawierające między innymi miedź. Geological Survey Department wskazuje, że złoża te są bezpośrednio związane z wulkanicznymi skałami ofiolitu Troodos.

Miliony lat później to właśnie te surowce odegrały ogromną rolę w gospodarce i historii Cypru.

Geologia stworzyła więc fundament dla czegoś, co znacznie później wykorzystali ludzie.

Geolodzy z całego świata przyjeżdżają właśnie tutaj

Troodos jest czymś więcej niż lokalną osobliwością geologiczną.

Od lat 60. XX wieku ofiolit przyciąga badaczy z całego świata. Jego wyjątkowo dobrze zachowana budowa pomagała naukowcom zrozumieć, jak powstaje skorupa oceaniczna i jak wygląda jej wewnętrzna struktura.

Znaczenie tego obszaru potwierdza UNESCO. Troodos UNESCO Global Geopark znajduje się na oficjalnej liście światowych geoparków UNESCO, a na jego terenie wyznaczono 38 geostanowisk prezentujących poszczególne elementy geologicznej historii masywu.

W dawnym terenie kopalni Amiantos działa również centrum odwiedzających Troodos Geopark. Można tam zobaczyć kolekcje skał i minerałów, modele geologiczne oraz eksponaty związane z górnictwem.

Góry, które nie zawsze były górami

Dzisiaj Troodos kojarzy się z zupełnie innymi obrazami.

Lasami.

Winnicami.

Kamiennymi wioskami.

Zimą również ze śniegiem.

Pod tym wszystkim kryje się jednak historia znacznie starsza od człowieka.

Skały, po których chodzimy wysoko nad morzem, zaczynały swoją drogę na dnie oceanu około 92 milionów lat temu. Niektóre powstały jeszcze głębiej – w dolnych częściach oceanicznej skorupy i górnym płaszczu naszej planety.

Dlatego podczas następnej wycieczki w Troodos warto spojrzeć na skały przy drodze trochę inaczej.

Nie zawsze były górami.

Kiedyś znajdowały się pod oceanem.

Materiał opracowano na podstawie informacji Geological Survey Department Republiki Cypryjskiej oraz UNESCO.