Jak Cypryjczycy chowają zmarłych? Trumna z szybką, wino i późniejsza ekshumacja

Pogrzeb cypryjski może zaskoczyć Polaka już podczas pierwszego pożegnania zmarłego. W trumnach spotyka się niewielkie przeszklone okienko pozwalające zobaczyć twarz, podczas pochówku do grobu może zostać wlane wino, woda i oliwa, a uczestnicy ceremonii otrzymują tradycyjny poczęstunek.

Pytania pojawiają się również później. Czy szybkę w trumnie naprawdę się rozbija? Czy po kilku latach szczątki są przenoszone do ossuarium? I dlaczego nabożeństwo odprawiane 40 dni po śmierci ma tak duże znaczenie?

Pogrzeb cypryjski odbywa się zazwyczaj szybko

W społeczności greckocypryjskiej dominują pogrzeby prawosławne. Zmarły jest przygotowywany przez zakład pogrzebowy, a rodzina ustala z parafią termin nabożeństwa i organizuje pochówek na cmentarzu.

Ceremonia może odbyć się już w ciągu 24–48 godzin od śmierci. Termin bywa przesuwany, jeżeli członkowie rodziny muszą przyjechać z zagranicy, konieczne jest ustalenie przyczyny zgonu albo prowadzone są dodatkowe formalności.

Zakład pogrzebowy zajmuje się między innymi przygotowaniem zmarłego, wyborem trumny, transportem, dokumentacją oraz ustaleniami z kościołem i cmentarzem.

Dlaczego cypryjskie trumny mają szybkę?

W używanych na Cyprze trumnach można zobaczyć niewielkie przeszklone okienko znajdujące się nad twarzą zmarłego.

Jego funkcja jest bardzo prosta: pozwala rodzinie i uczestnikom pogrzebu zobaczyć twarz oraz pożegnać zmarłego bez pozostawiania całej trumny otwartej.

W prawosławnym nabożeństwie ważnym momentem jest teleftaios aspasmos – ostatnie pożegnanie, tradycyjnie nazywane również ostatnim pocałunkiem.

Nie każda trumna musi jednak mieć takie przeszklenie. Wybór zależy między innymi od decyzji rodziny i oferty zakładu pogrzebowego.

Czy szybkę rozbija się przed zasypaniem grobu?

Nie znaleźliśmy wiarygodnego źródła potwierdzającego, że rozbijanie szybki jest obowiązkowym albo powszechnie stosowanym zwyczajem pogrzebowym na Cyprze.

Takiego wymogu nie zawierają przepisy regulujące pochówki i ekshumacje. Nie opisują go także oficjalne materiały poświęcone cypryjskim tradycjom pogrzebowym.

Nie można wykluczyć, że podobna czynność występuje w pojedynczych miejscowościach, parafiach lub rodzinach. Lokalne zwyczaje mogą się różnić. Nie należy jednak przedstawiać rozbijania szybki jako zasady obowiązującej podczas każdego cypryjskiego pogrzebu.

Nie ma również podstaw, aby bez potwierdzenia twierdzić, że robi się to w celu przyspieszenia rozkładu ciała.

Co dzieje się przy samym grobie?

Po nabożeństwie trumna zostaje przewieziona na cmentarz. Podczas pochówku prawosławny kapłan może wlać do grobu wodę, wino – często czerwone – oraz oliwę.

Gesty te mają znaczenie religijne i symboliczne. Woda i wino mogą pojawiać się także podczas późniejszych nabożeństw odprawianych przy grobie.

Uczestnicy ceremonii mogą również wrzucać na trumnę niewielkie ilości ziemi lub kwiaty.

Po pogrzebie podawana jest parigorka

Po ceremonii uczestnicy mogą otrzymać tradycyjny chleb pogrzebowy nazywany parigorka lub makarisi. Poczęstunek bywa podawany razem z winem, halloumi albo oliwkami.

Nie jest to wyłącznie zwykły catering. Jedzenie ma przynieść pocieszenie rodzinie i służyć wspomnieniu zmarłego.

Niektóre cypryjskie zakłady pogrzebowe oferują przygotowanie takiego poczęstunku bezpośrednio na cmentarzu. Większe spotkanie rodziny może odbyć się później w domu lub lokalu.

Czy na Cyprze wykopuje się zmarłych po kilku latach?

Ekshumacje na Cyprze są możliwe, ale nie obowiązuje jedna zasada nakazująca wykopanie każdego zmarłego po trzech latach.

Cypryjskie prawo reguluje sposób przeprowadzania ekshumacji oraz dalszego postępowania ze szczątkami. Przewiduje również funkcjonowanie ossuariów, nazywanych po grecku osteofylakia.

Ekshumacja nie może zostać wykonana dowolnie. Należy zastosować odpowiednią procedurę, a w sytuacjach wskazanych przez prawo wymagane jest również postanowienie sądu.

Przepisy przewidują ponadto groby rodzinne, w których mogą być chowani kolejni członkowie rodziny.

Istnieją również groby czasowe

Zasady zależą od konkretnego cmentarza.

Na niektórych cmentarzach zarządzanych przez Nikozję dostępne są zarówno groby rodzinne, jak i groby czasowe na pięć lat. Takie rozwiązanie przewidziano między innymi na cmentarzach w Agios Dometios i Aglantzi.

Nie oznacza to jednak, że każdy grób na Cyprze funkcjonuje według identycznego systemu.

Co dzieje się z kośćmi po ekshumacji?

Po ekshumacji kości mogą zostać umieszczone w ossuarium albo przeniesione do grobu rodzinnego. Sposób dalszego postępowania zależy od decyzji rodziny, zasad danego cmentarza oraz obowiązujących przepisów.

Ossuarium jest specjalnie przygotowanym miejscem przeznaczonym do przechowywania szczątków po ekshumacji.

Podobne rozwiązania są powszechnie kojarzone z Grecją, szczególnie z dużymi miastami, w których brakuje nowych miejsc pochówku. Cypryjski system nie jest jednak dokładną kopią greckiego.

Dlaczego 40 dni po śmierci ma szczególne znaczenie?

Pochówek nie kończy prawosławnego pożegnania.

Po śmierci odprawiane są mnemusyna, czyli nabożeństwa wspominające zmarłego. Tradycyjnie mogą odbywać się po trzech i dziewięciu dniach, następnie po 40 dniach, trzech, sześciu i dziewięciu miesiącach oraz po roku.

Szczególne znaczenie ma nabożeństwo czterdziestodniowe. Rodzina ponownie gromadzi się w kościele, a często również przy grobie.

Przygotowuje się wtedy kollyva – gotowaną pszenicę z dodatkami, symbolicznie związaną ze śmiercią i zmartwychwstaniem.

Na Cyprze powstaje pierwsze krematorium

Kremacja jest w Republice Cypryjskiej legalna, ale we wrześniu 2026 roku na wyspie nadal nie działa żadne krematorium.

W maju 2026 roku zatwierdzono budowę pierwszego takiego obiektu w Agia Varvara w regionie Pafos. Według ogłoszonego harmonogramu prace miały rozpocząć się we wrześniu 2026 roku i potrwać około 18 miesięcy.

Kompleks ma obejmować nie tylko instalację kremacyjną, ale również pomieszczenia przeznaczone na ceremonie i pożegnanie zmarłych.

Do czasu uruchomienia krematorium osoby wybierające tę formę pochówku muszą korzystać z obiektów za granicą.

Pogrzeb cypryjski nie jest kopią greckiego

Cypr i Grecję łączą prawosławie, język oraz wiele tradycji. Nie oznacza to jednak, że wszystkie ceremonie i zasady dotyczące cmentarzy wyglądają identycznie.

Na Cyprze spotyka się trumny z okienkiem, symboliczne wlewanie wina, wody i oliwy do grobu, poczęstunek parigorka, późniejsze nabożeństwa oraz możliwość przeniesienia szczątków do ossuarium.

Nie istnieje natomiast jedna zasada nakazująca ekshumację wszystkich zmarłych po trzech latach.

A obowiązkowe rozbijanie szybki w trumnie?

Tego nie udało się potwierdzić w wiarygodnych źródłach. Polacy mieszkający na wyspie twierdzą, że widzieli zarówno szybki rozbijane jak i nie podczas zakopywania trumny.

Źródła: cypryjska ustawa o cmentarzach, pochówkach i ekshumacjach, Visit Cyprus, Metropolia Konstancji i Ammochostos, samorząd Nikozji, Knews, Phileleftheros.