Cypryjskie winogrona mają wiele kolorów. Skąd bierze się ta różnorodność?

Zielone, żółtawe, różowe, czerwone, fioletowe i niemal czarne – we wrześniu na cypryjskich półkach można zobaczyć winogrona w całej palecie barw. To nie tylko różne etapy dojrzewania. Na wyspie uprawia się wiele odmian, zarówno tradycyjnych cypryjskich, jak i tych sprowadzonych z innych części świata.

Najbardziej znane rodzime odmiany to Xynisteri i Mavro, kojarzone przede wszystkim z produkcją wina. Cypr ma jednak również tradycyjne winogrona stołowe, takie jak Veriko i Sideritis, a miejscowy Agricultural Research Institute bada dziesiątki różnych odmian przeznaczonych właśnie do jedzenia.

Jedna półka, kilka zupełnie różnych winogron

W sklepie różnice widać od razu. Jedne kiście mają duże jasnozielone owoce, inne są różowe lub czerwone, a najciemniejsze wpadają w głęboki fiolet.

Tak wyglądają cypryjskie winogrona, które nagraliśmy w jednym ze sklepów:

Kolor owoców zależy przede wszystkim od odmiany. W przypadku ciemnych winogron w skórce występuje więcej barwników z grupy antocyjanów, podczas gdy odmiany określane w winiarstwie jako „białe” mają zazwyczaj skórkę zieloną lub żółtawą.

Dlatego dwa dojrzałe winogrona mogą wyglądać zupełnie inaczej, mimo że zostały zebrane w tym samym okresie.

Xynisteri i Mavro – najbardziej cypryjskie nazwy

Jeśli ktoś zaczyna poznawać cypryjskie winogrona, dwie nazwy pojawiają się niemal natychmiast.

Xynisteri to najważniejsza rodzima biała odmiana. Jej owoce są jasne, a szczep jest jednym z filarów miejscowego winiarstwa.

Mavro, którego nazwa po grecku oznacza po prostu „czarne”, daje ciemniejsze owoce. Jest dużą i soczystą odmianą, tradycyjnie wykorzystywaną zarówno do produkcji wina, jak i innych produktów z winogron.

Obie odmiany są także podstawą produkcji słynnej Commandarii. Do jej wytwarzania wykorzystuje się wyłącznie Xynisteri i Mavro, a zebrane owoce pozostawia się na słońcu, aby zwiększyć koncentrację cukru.

Są też winogrona typowo stołowe

Nie wszystkie lokalne odmiany trafiają jednak do winiarni.

Cypryjski Agricultural Research Institute wymienia Veriko i Sideritis jako rodzime odmiany winogron stołowych. Są one nadal badane pod kątem jakości owoców, plonowania oraz dostosowania do różnych warunków uprawy.

Veriko jest szczególnie ciekawe. Tradycyjnie ma duże, chrupiące, różowawe owoce i przeznaczone jest przede wszystkim do bezpośredniego jedzenia, a nie produkcji wina. Cyprus Food Museum wskazuje, że odmiana była dawniej często sadzona również przy domach, gdzie rozrastająca się winorośl dawała dodatkowo cień.

Na Cyprze bada się dziesiątki odmian

Różnorodność widoczna w sklepach nie jest przypadkowa.

Agricultural Research Institute prowadzi doświadczenia z odmianami takimi jak Red Globe, Crimson Seedless, Fantasy Seedless, Black Emerald, Autumn Royal, Flame Seedless, Victoria czy Italia.

W stacji doświadczalnej Acheleia utrzymywana jest obecnie kolekcja 53 odmian winogron stołowych, służąca badaniom i zachowaniu materiału genetycznego.

To dobrze pokazuje, że określenie „cypryjskie winogrona” nie oznacza jednej odmiany ani jednego koloru.

Niektóre są rodzime, inne zostały sprowadzone na wyspę, ale są tutaj normalnie uprawiane.

Wyspa uniknęła katastrofy, która zniszczyła europejskie winnice

Cypr ma jeszcze jeden niezwykły rozdział w historii winorośli.

W XIX wieku europejskie winnice zostały spustoszone przez filokserę – niewielkiego szkodnika atakującego korzenie winorośli. Cypr uniknął tej epidemii, dzięki czemu wiele starych miejscowych odmian przetrwało bez konieczności masowego zastępowania tradycyjnych krzewów.

To jeden z powodów, dla których cypryjskie winiarstwo może dziś opierać się na odmianach o bardzo długiej historii.

Tradycja uprawy winorośli na wyspie liczy tysiące lat, a archeologiczne znaleziska związane z produkcją wina w rejonie Limassol są datowane na ponad 6 tys. lat.

Nie tylko wino

Winogrona w cypryjskiej kuchni mają znacznie więcej zastosowań.

Z moszczu przygotowuje się palouze – gęsty winogronowy deser – oraz soutzoukos, czyli charakterystyczne sznury migdałów lub orzechów pokrywanych kolejnymi warstwami zagęszczonego moszczu.

Z winogron powstają oczywiście także wino, Commandaria i zivania.

Ale o tej porze roku najprostszy sposób poznania miejscowej różnorodności jest znacznie łatwiejszy.

Wystarczy podejść w sklepie do półki z owocami i zobaczyć, ile różnych kolorów może mieć jedno z najbardziej tradycyjnych cypryjskich upraw.

Źródła: Agricultural Research Institute of Cyprus, Deputy Ministry of Tourism – Visit Cyprus, Cyprus Food Museum, Department of Agriculture.