66 lat niepodległości Cypru. Republika powstała 16 sierpnia 1960 roku

Dziś mija dokładnie 66 lat od uzyskania niepodległości przez Cypr. 16 sierpnia 1960 roku powstała Republika Cypryjska, kończąc 82 lata brytyjskich rządów na wyspie. Nowe państwo utworzono na podstawie porozumień zawartych wcześniej w Zurychu i Londynie.

Pierwszym prezydentem Republiki został arcybiskup Makarios III, a funkcję wiceprezydenta objął przedstawiciel społeczności Turków cypryjskich Fazıl Küçük. System polityczny nowego państwa został zaprojektowany tak, aby żadna z dwóch społeczności nie mogła samodzielnie zdominować jego instytucji.

Niepodległość Cypru była wynikiem porozumień z 1959 roku

Podstawą utworzenia Republiki Cypryjskiej były porozumienia z Zurychu i Londynu wynegocjowane w 1959 roku przez Wielką Brytanię, Grecję i Turcję przy udziale przedstawicieli obu cypryjskich społeczności. Towarzyszyły im konstytucja oraz trzy kluczowe traktaty: o ustanowieniu Republiki, gwarancjach i sojuszu.

Porozumienie kończyło okres brytyjskich rządów w czasie, gdy od kilku lat trwała zbrojna działalność EOKA. Organizacja kierowana przez Georgiosa Grivasa walczyła przeciwko brytyjskiej administracji i dążyła do enosis, czyli przyłączenia wyspy do Grecji.

Dla społeczności Turków cypryjskich perspektywa enosis była nie do zaakceptowania. W odpowiedzi coraz silniej pojawiała się koncepcja taksim, czyli podziału wyspy.

Ostatecznym kompromisem nie było więc ani przyłączenie do Grecji, ani podział, lecz utworzenie niezależnej Republiki Cypryjskiej.

Szczegółowy podział władzy

Konstytucja nowego państwa bardzo precyzyjnie regulowała udział obu społeczności w sprawowaniu władzy. Prezydentem miał być Grek cypryjski wybierany przez Greków cypryjskich, a wiceprezydentem Turek cypryjski wybierany przez swoją społeczność.

Rada Ministrów składała się z siedmiu Greków cypryjskich i trzech Turków cypryjskich. System przewidywał również odrębne zasady wyboru części przedstawicieli oraz mechanizmy mające uniemożliwiać jednej społeczności jednostronną zmianę podstawowych zasad funkcjonowania państwa.

Prezydent i wiceprezydent otrzymali również szczególne uprawnienia, w tym możliwość wetowania określonych decyzji.

Wielka Brytania zachowała Akrotiri i Dhekelia

Niepodległość nie oznaczała całkowitego wycofania Wielkiej Brytanii z wyspy.

Na podstawie Traktatu o Ustanowieniu Wielka Brytania zachowała suwerenność nad obszarami Akrotiri i Dhekelia, które do dziś funkcjonują jako brytyjskie Sovereign Base Areas.

Jednocześnie Traktat o Sojuszu ustanawiał relacje obronne pomiędzy Cyprem, Grecją i Turcją, natomiast Traktat Gwarancyjny odnosił się do niepodległości, integralności terytorialnej i porządku konstytucyjnego nowego państwa.

Porozumienia wykluczały zarówno przyłączenie Cypru do innego państwa, jak i podział wyspy.

16 sierpnia 1960 roku narodziła się Republika

Proces przejścia od administracji kolonialnej do niepodległego państwa zakończył się 16 sierpnia 1960 roku.

Tego dnia Republika Cypryjska formalnie zaczęła istnieć jako niepodległe i suwerenne państwo. Oficjalne materiały Republiki Cypryjskiej wskazują właśnie 16 sierpnia jako datę proklamowania niepodległości.

Brytyjska flaga została opuszczona, a symbole nowego państwa zajęły jej miejsce.

Dlaczego Dzień Niepodległości obchodzony jest 1 października?

Jest tu jedna ciekawostka, która szczególnie często zaskakuje osoby mieszkające na wyspie: Cypr uzyskał niepodległość 16 sierpnia, ale oficjalny Dzień Niepodległości obchodzony jest 1 października.

Formalna rocznica powstania Republiki przypada więc właśnie dzisiaj, natomiast główne państwowe uroczystości, w tym tradycyjna parada wojskowa, odbywają się 1 października.

Decyzję o przeniesieniu oficjalnych obchodów podjęto kilka lat po uzyskaniu niepodległości. Jednym z powodów było uniknięcie organizowania najważniejszych państwowych uroczystości w szczycie sierpniowego lata i okresie wakacyjnym.

Dziś Republika Cypryjska rozpoczyna 67. rok swojego istnienia.

Źródło: Press and Information Office of the Republic of Cyprus