Perfumy z Pyrgos. Czy na Cyprze pachniało już 4 tys. lat temu?

Perfumy z Pyrgos to jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z archeologią Cypru. W pobliżu dzisiejszej miejscowości Pyrgos odkryto bowiem stanowisko z epoki brązu, na którym badacze rozpoznali instalację związaną z produkcją wonnych olejów i perfum.

Brzmi to jak detal z muzealnej gabloty, ale skala odkrycia jest znacznie większa. Nie chodzi o pojedynczy flakonik znaleziony w grobie, lecz o fragment całego zaplecza produkcyjnego. To właśnie dlatego Pyrgos tak często pojawia się w opowieściach o „najstarszych perfumach świata”.

Co odkryto w Pyrgos?

Stanowisko Pyrgos-Mavroraki było osadą przemysłowo-handlową z wczesnej i środkowej epoki brązu. Badacze łączą je nie tylko z perfumami, lecz także z metalurgią, tkactwem, winem, kosmetykami i obróbką oliwy.

W części związanej z perfumami rozpoznano wyposażenie, które pozwala mówić o realnej produkcji, a nie tylko o używaniu pachnących substancji. Na oficjalnej stronie projektu wymieniono między innymi naczynia, lejki, buteleczki perfumeryjne, kamienne narzędzia, a nawet elementy interpretowane jako aparat do destylacji.

To właśnie ten zestaw znalezisk sprawił, że Pyrgos stało się jednym z najciekawszych punktów na mapie archeologii Cypru.

Dlaczego perfumy z Pyrgos są tak wyjątkowe?

Najważniejsze jest to, że w Pyrgos nie znaleziono wyłącznie gotowych naczyń po pachnidłach. Oficjalny opis badań mówi wprost o instalacji do produkcji wonnych olejów z epoki brązu. Wykopaliska sektora związanego z przetwarzaniem zapachów trwały od 2000 do 2003 roku.

Późniejsze analizy archeometryczne i badania materiału roślinnego pozwoliły stwierdzić, że w produkcji wykorzystywano rośliny należące do flory Cypru. Co ważne, w badanych próbkach nie rozpoznano obcych składników.

To nadaje odkryciu jeszcze ciekawszy wymiar. Nie chodzi tylko o samą technologię, ale również o lokalną, cypryjską bazę aromatyczną.

To nie był przypadkowy eksperyment sprzed tysięcy lat

W oficjalnym opisie badań Pyrgos-Mavroraki podkreślono, że perfumeria znajdowała się w centrum większej strefy warsztatowej. W tym samym kompleksie funkcjonowały również inne pracownie, a duży młyn oliwny dostarczał oliwę do różnych gałęzi produkcji.

To bardzo ważna wskazówka. Pachnidła nie były tutaj dziwną ciekawostką na marginesie życia osady. Były częścią szerszego systemu wytwórczego i handlowego.

Można więc powiedzieć, że w Pyrgos zapach był produktem, a nie tylko luksusowym dodatkiem.

Warto wiedzieć

Wiele popularnych tekstów przedstawia Pyrgos jako miejsce odkrycia najstarszej perfumerii świata. Ostrożniej i uczciwiej jest mówić o jednym z najstarszych znanych stanowisk związanych z produkcją perfum i wonnych olejów.

Jak mogły pachnieć perfumy z Pyrgos?

Tego oczywiście nie da się odtworzyć z absolutną pewnością w taki sposób, jak odtwarza się współczesny zapach według gotowej receptury. Badacze nie poprzestali jednak na samym opisie znalezisk.

Oficjalna strona projektu podaje, że po analizach chemicznych i botanicznych przeprowadzono również eksperymenty archeologiczne. W 2006 roku wykonano repliki naczyń i rozpoczęto próby odtwarzania dawnych metod maceracji i destylacji.

W eksperymentach wykorzystywano między innymi rozmaryn, lawendę, majeranek i mirt. Do mieszania aromatów używano także oliwy lub oleju migdałowego. Dzięki temu badacze mogli sprawdzić nie tylko to, czy w Pyrgos robiono perfumy, ale również jak mogło to wyglądać w praktyce.

Perfumy, które połączyły archeologię z żywą tradycją

Historia odkrycia nie skończyła się na wykopach. Z materiałów projektu wynika, że po 2003 roku prowadzone były dalsze badania, kolejne testy eksperymentalne i rekonstrukcje zapachów metodami nawiązującymi do epoki brązu.

To ciekawy moment, bo archeologia przestaje tu być wyłącznie opowieścią o skorupach i murach. Zaczyna dotyczyć czegoś bardzo zmysłowego i natychmiastowego — zapachu.

Być może właśnie dlatego temat perfum z Pyrgos tak mocno działa na wyobraźnię. Znacznie łatwiej wyobrazić sobie dawny świat, kiedy nie tylko go oglądamy, ale próbujemy zrozumieć, czym mógł pachnieć.

Co z tego wynika dla historii Cypru?

Odkrycie z Pyrgos pokazuje, że kilka tysięcy lat temu Cypr nie był peryferyjną wyspą stojącą na uboczu wielkich procesów cywilizacyjnych. Przeciwnie — był miejscem zaawansowanej produkcji, technologii i przetwarzania surowców.

Jeśli w jednej osadzie funkcjonowały warsztaty związane z metalami, tkaninami, winem, oliwą, kosmetykami i perfumami, to znaczy, że mówimy o społeczności dobrze zorganizowanej i wyspecjalizowanej.

A to oznacza, że historia Cypru pachnie nie tylko morzem, żywicą i ziołami.

Pachnie także ambicją, rzemiosłem i pomysłowością ludzi, którzy cztery tysiące lat temu potrafili zamienić rośliny w luksusowy produkt.

Materiał opracowano na podstawie informacji projektu Pyrgos-Mavroraki, Department of Antiquities oraz publikacji badawczych związanych z analizą znalezisk i rekonstrukcją dawnych technik perfumeryjnych.