Rozmowy o Cyprze przyspieszają. Wrzesień może być kluczowy

Rozmowy o Cyprze wchodzą w intensywną fazę. Prezydent Nikos Christodoulides deklaruje pełną gotowość Republiki Cypryjskiej do udziału w kolejnym rozszerzonym spotkaniu, jeśli sekretarz generalny ONZ António Guterres uzna, że powstały warunki do jego zwołania.

Najbliższe tygodnie przyniosą serię ważnych kontaktów. Christodoulides i tureckocypryjski lider Tufan Erhürman mają ponownie spotkać się 2 września, dwa dni później do Nikozji przyjedzie przewodniczący Rady Europejskiej António Costa, a pod koniec pierwszego tygodnia miesiąca na wyspę ma wrócić wysłanniczka ONZ María Ángela Holguín. Nieformalnym punktem odniesienia będzie później wrześniowa sesja Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku.

Rozmowy o Cyprze. Christodoulides: jesteśmy gotowi

Prezydent Republiki Cypryjskiej powiedział w niedzielę, że przygotowania do kolejnego etapu procesu już trwają.

Prace opierają się zarówno na ustaleniach po niedawnej wizycie sekretarza generalnego ONZ na Cyprze, jak i późniejszych kontaktach z Unią Europejską.

Christodoulides podkreślił, że jeżeli António Guterres uzna to za potrzebne, strona greckocypryjska jest gotowa uczestniczyć w kolejnym spotkaniu w rozszerzonym formacie.

Celem – jak zaznaczył – pozostaje wznowienie negocjacji od miejsca, w którym zostały przerwane.

Formalny proces negocjacyjny pozostaje zawieszony od niepowodzenia rozmów w Crans-Montana w 2017 roku.

Kolejne spotkanie już 2 września

Najbliższym konkretnym terminem jest środa 2 września.

Wtedy Nikos Christodoulides ma ponownie spotkać się z Tufanem Erhürmanem. Data została oficjalnie potwierdzona przez cypryjski Pałac Prezydencki.

To efekt decyzji podjętej podczas prawie trzygodzinnej rozmowy obu liderów 26 sierpnia.

Uzgodnili oni, że od teraz będą spotykać się co najmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby nawet częściej. ONZ potwierdziło, że rozmowy mają koncentrować się m.in. na kwestiach merytorycznych, metodologii przyszłych negocjacji oraz środkach budowy zaufania.

Christodoulides określił ostatnie spotkanie z Erhürmanem jako dobrą pierwszą dyskusję.

Znaczną część rozmowy obaj politycy odbyli bez swoich delegacji.

Holguín wraca na wyspę

Kolejny ważny etap ma nastąpić pod koniec pierwszego tygodnia września.

Na Cypr ma wtedy wrócić María Ángela Holguín, osobista wysłanniczka sekretarza generalnego ONZ do spraw problemu cypryjskiego.

Jej przyjazd potwierdzają obie strony. Zarówno Christodoulides, jak i Erhürman mówią o planowanych intensywnych kontaktach.

Zadaniem Holguín będzie próba wypracowania wystarczających postępów w trzech obszarach wskazanych wcześniej przez Guterresa: środkach budowy zaufania, metodologii oraz istocie przyszłych negocjacji.

Sekretarz generalny ONZ zapowiedział, że następne spotkanie w szerszym formacie zostanie zwołane dopiero po odpowiednim przygotowaniu tych kwestii.

António Costa przyjedzie do Nikozji

Do procesu coraz wyraźniej włącza się również Unia Europejska.

4 września do Nikozji przyjedzie przewodniczący Rady Europejskiej António Costa, który spotka się z Nikosem Christodoulidesem. Wizyta jest częścią jego tournée po stolicach państw Unii Europejskiej.

Dla Nikozji unijne zaangażowanie ma szczególne znaczenie, ponieważ Republika Cypryjska chce utrzymywać problem cypryjski także wysoko w europejskiej agendzie politycznej.

Kontakty z UE są równolegle prowadzone z procesem pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Co oznacza rozszerzone spotkanie?

W praktyce chodzi o format znany jako 5+1.

Przy jednym stole spotykają się przedstawiciele dwóch cypryjskich społeczności oraz trzech państw gwarantujących – Grecji, Turcji i Wielkiej Brytanii – a rozmowom patronuje Organizacja Narodów Zjednoczonych.

Nie są to jeszcze formalne negocjacje nad całościowym porozumieniem.

Ich zadaniem jest stworzenie warunków pozwalających wrócić do właściwego procesu negocjacyjnego.

ONZ podkreśla, że kolejne takie spotkanie powinno zostać dobrze przygotowane, tak aby nie zakończyło się jedynie deklaracją dalszych rozmów.

Punkty kontrolne nadal bez przełomu

Jedną z konkretnych kwestii pozostają nowe przejścia pomiędzy obiema częściami wyspy.

Christodoulides poinformował, że podczas ostatniej rozmowy z Erhürmanem ponownie omówiono pakiet czterech przejść, o którym dyskutowano już podczas spotkania w Genewie w marcu 2025 roku.

Prezydent twierdzi, że Republika Cypryjska zaakceptowała propozycję przedstawioną przez sekretarza generalnego ONZ jako kompromisową, ale dotychczas nie udało się osiągnąć porozumienia.

Kwestia przejść pozostaje jednym z najbardziej namacalnych elementów środków budowy zaufania, ponieważ ich otwarcie miałoby bezpośredni wpływ na codzienne przemieszczanie się mieszkańców.

Tufan Erhürman również deklaruje gotowość do pracy nad nowymi przejściami. Wśród innych obszarów, w których strona tureckocypryjska widzi możliwość postępu, wymienił m.in. rozminowanie, współpracę przy katastrofach, migrację oraz niektóre kwestie dotyczące dzieci z małżeństw mieszanych.

Christodoulides stawia granicę przy środkach budowy zaufania

Prezydent Republiki Cypryjskiej zaznaczył jednocześnie, że Nikozja jest gotowa poprzeć działania ułatwiające zbliżenie obu społeczności, ale nie wszystkie propozycje będą dla niej akceptowalne.

Według Christodoulidesa środki budowy zaufania powinny prowadzić do rozwiązania problemu cypryjskiego i ponownego zjednoczenia kraju.

Odrzuca natomiast działania, które – jego zdaniem – mogłyby prowadzić do „normalizacji obecnej nielegalnej sytuacji”. Jest to stanowisko strony greckocypryjskiej, które prezydent przedstawił również bezpośrednio Erhürmanowi.

Tureckocypryjski lider po ostatnim spotkaniu również deklarował dalszą pracę w dobrej wierze, podkreślając jednak własne zastrzeżenia dotyczące wydarzeń, które – jego zdaniem – osłabiają wzajemne zaufanie.

Nowy Jork będzie pierwszym sprawdzianem

Najbliższe tygodnie będą więc próbą ustalenia, czy częstsze kontakty rzeczywiście przynoszą konkretne rezultaty.

Christodoulides wskazuje na tydzień wysokiego szczebla Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku jako nieformalny punkt kontrolny całego procesu.

Zarówno on, jak i Tufan Erhürman mają tam osobno spotkać się z Antóniem Guterresem i przedstawić sekretarzowi generalnemu informacje o osiągniętym postępie.

Do tego czasu mają odbywać się regularne spotkania liderów i intensywne rozmowy z Maríą Ángelą Holguín.

Christodoulides powiedział, że jego strona zrobi wszystko, aby przed Nowym Jorkiem pojawiły się konkretne rezultaty. Zastrzegł przy tym, że jeśli ich nie będzie, jego zdaniem odpowiedzialność nie będzie leżała po stronie Republiki Cypryjskiej.

Na razie nie ma jednak decyzji o terminie kolejnego spotkania 5+1.

Najbliższe tygodnie mają dopiero pokazać, czy uda się stworzyć warunki, w których António Guterres zdecyduje o jego zwołaniu.

Źródła: Prezydencja Republiki Cypryjskiej, Organizacja Narodów Zjednoczonych, Cyprus News Agency, Philenews, Cyprus Mail, komunikaty strony tureckocypryjskiej
Zdjęcie tytułowe: Press Information Office