Skąd mamy wodę na Cyprze? Coraz częściej z morza, nie z zapór

Skąd mamy wodę na Cyprze? Odpowiedź nie jest już tak oczywista jak kiedyś. W kranach płynie dziś mieszanka wody odsolonej z morza, wody zgromadzonej w zaporach oraz – w zależności od regionu – wody z podziemnych ujęć. Do tego dochodzi woda oczyszczona i ponownie wykorzystywana, która wprawdzie nie trafia zwykle do kranów, ale pozwala oszczędzać cenne zasoby pitne.

Największa zmiana nastąpiła w odsalaniu. Pięć stałych instalacji ma łączną nominalną wydajność około 235 tys. m³ dziennie, a cztery uruchomione w ostatnich kilkunastu miesiącach instalacje awaryjne dołożyły kolejne 47 tys. m³. Rząd zdecydował właśnie o budowie następnych czterech stałych odsalarni o łącznej mocy 180 tys. m³ dziennie. Celem jest uniezależnianie dostaw wody pitnej od tego, czy zimą wystarczająco dużo pada.

Kiedyś wszystko zaczynało się od deszczu

Jeszcze do końca lat 90. system wyglądał zupełnie inaczej.

Według Department of Water Development do 1997 roku jedynym źródłem zasobów wodnych był w praktyce opad – deszcz i śnieg. Woda spływała do rzek, trafiała do zbiorników lub zasilała podziemne warstwy wodonośne.

Problem polega na tym, że opadów jest coraz mniej.

Długoterminowa średnia roczna wynosiła około 541 mm, natomiast od 2000 roku spadła do około 463 mm. Co więcej, z ogromnej ilości wody spadającej na powierzchnię tylko około 10% można efektywnie wykorzystać – reszta wraca do atmosfery głównie poprzez parowanie i transpirację roślin.

Dlatego przez dziesięciolecia powstawały kolejne zapory. Dziś istnieje ich ponad sto, ale same zbiorniki nie są już w stanie zagwarantować stabilnego zaopatrzenia w wodę w kolejnych latach suszy.

Na 1 września 2026 roku 18 głównych monitorowanych zbiorników zawierało około 109,7 mln m³ wody, czyli 37,7% swojej pojemności. To zdecydowanie więcej niż rok wcześniej, ale nadal oznacza, że prawie dwie trzecie ich pojemności pozostaje puste. Dane pochodzą z Water Development Department.

SPRAWDŹ TAKŻE
Niedawno dokładnie sprawdzaliśmy, ile wody znajduje się w największych zaporach:
https://cyprnews.pl/zapory-na-cyprze-maja-ponad-dwa-razy-wiecej-wody-niz-rok-temu-ale-wciaz-sa-wypelnione-tylko-w-384/

Dziś największym zabezpieczeniem jest morze

Pierwsza duża stała odsalarnia ruszyła w Dhekelii w 1997 roku. Potem system był stopniowo rozbudowywany.

Obecnie pięć stałych instalacji ma łącznie około 235 tys. m³ nominalnej wydajności dziennie:

• Dhekelia – 60 tys. m³
• Larnaka – 60 tys. m³
• Vasilikos – 60 tys. m³
• Limassol/Episkopi – 40 tys. m³
• Pafos – 15 tys. m³

To wartości maksymalnej zdolności produkcyjnej – nie oznaczają, że każdego dnia każda instalacja pracuje dokładnie z taką wydajnością. Produkcja jest dostosowywana do potrzeb systemu.

Na początku 2026 roku rząd szacował, że woda odsolona pokrywa już około 80% potrzeb wodociągowych obsługiwanych przez państwowe systemy zaopatrzenia. Jeszcze w 2024 roku było to około 70%.

To ważne zastrzeżenie: nie oznacza to, że 80% całej wody zużywanej w kraju pochodzi z morza. Rolnictwo, lokalne ujęcia czy prywatne odwierty funkcjonują według innego bilansu.

Skąd bierze wodę Nikozja, a skąd Limassol?

Woda nie ma jednego źródła dla całego kraju. Poszczególne systemy są ze sobą połączone i mogą korzystać z różnych zasobów.

Nikozja otrzymuje wodę odsoloną m.in. z Larnaki, Dhekelii i Vasilikos. Jednocześnie do zakładów uzdatniania w Tersefanou i Kornos trafia woda ze zbiorników Kouris, Germasogeia, Kalavasos, Dipotamos i Lefkara.

Limassol korzysta m.in. ze stałej odsalani w Episkopi oraz zakładu uzdatniania, do którego trafia woda z Kouris i ujęć podziemnych. System został ostatnio dodatkowo wzmocniony mobilnymi instalacjami.

Pafos korzysta m.in. z wody magazynowanej w Asprokremmos i Kannaviou oraz z odwiertów. Do tego dochodzą instalacje odsalania, które zwiększają bezpieczeństwo dostaw w regionie.

To dlatego woda płynąca z kranu w dwóch różnych częściach wyspy może mieć nieco inny smak – źródło i proporcje mogą być inne.

Cztery awaryjne instalacje już pracują

Po bardzo słabym hydrologicznie 2025 roku rząd przyspieszył realizację tymczasowych instalacji mających działać jako „pomost” do czasu powstania większych, stałych obiektów.

Obecnie pracują:

Moni – 15 tys. m³ dziennie
Instalacja wykorzystuje sprzęt przekazany przez Zjednoczone Emiraty Arabskie. Jej działanie przedłużono do końca 2029 roku.

Kissonerga – 12 tys. m³ dziennie
Początkowa zdolność 10 tys. m³ została zwiększona.

Port w Limassol – 10 tys. m³ dziennie
Pełną produkcję osiągnął wiosną 2026 roku.

Garyllis – 10 tys. m³ dziennie
Tu sytuacja jest nieco inna – instalacja uzdatnia słonawą wodę z odwiertów, a nie bezpośrednio wodę morską.

Łącznie daje to kolejne 47 tys. m³ dziennej zdolności produkcyjnej.

Kolejna instalacja w Episkopi ma osiągnąć do 15 tys. m³ dziennie. Projekty w Mazotos i Vasilikos są opóźnione i według obecnego harmonogramu mają ruszyć przed latem 2027 roku.

Z planowanej mobilnej instalacji w Ayia Napa zrezygnowano, a znacznie droższy projekt pływającej odsalani w Germasogei został odłożony.

A teraz powstaną cztery kolejne stałe odsalarnie

2 września Rada Ministrów ponownie zmieniła plan.

Do wcześniej zaakceptowanej nowej stałej instalacji we wschodnim Limassol dołączą trzy kolejne:

• nowa Dhekelia – 80 tys. m³ dziennie
• Ayia Thekla – 30 tys. m³
• Polis Chrysochous – 10 tys. m³
• wschodnie Limassol – 60 tys. m³

Łącznie to 180 tys. m³ dodatkowej zdolności produkcyjnej dziennie.

SPRAWDŹ TAKŻE
Szczegółowo opisaliśmy najnowszą decyzję Rady Ministrów:
https://cyprnews.pl/cztery-nowe-odsalarnie-na-cyprze-180-tys-m%C2%B3-wody-dziennie/

Kierunek jest jasny: woda pitna ma w coraz mniejszym stopniu zależeć od zapasów zgromadzonych po zimowych deszczach.

A co z oczyszczoną wodą ze ścieków?

To trzeci element układanki, o którym mówi się zdecydowanie rzadziej.

Ścieki z dużych miejscowości są oczyszczane również w trzecim stopniu, dzięki czemu powstaje woda odzyskana nadająca się przede wszystkim do nawadniania.

Nie jest ona standardowo kierowana do domowych kranów.

Jej znaczenie jest jednak ogromne: jeśli pola, tereny zielone czy inne zastosowania mogą korzystać z wody odzyskanej, nie trzeba zużywać do tego wody ze zbiorników albo podziemnych zasobów, które można zachować na potrzeby ludzi.

Czyli skąd pochodzi woda w naszym kranie?

Najprostsza odpowiedź brzmi: z kilku miejsc jednocześnie.

W zależności od regionu może to być woda:

• odsolona z Morza Śródziemnego,
• ze zbiorników retencyjnych,
• z podziemnych ujęć i odwiertów,
• a następnie odpowiednio uzdatniona i przesłana systemem rurociągów do lokalnych sieci.

Państwowe systemy zaopatrzenia obsługują ponad 180 lokalnych jednostek i zaspokajają ponad 80% potrzeb wody pitnej w całym kraju. Część miejscowości nadal wykorzystuje także własne lokalne źródła.

Cypr przeszedł więc w niespełna trzy dekady od systemu niemal całkowicie zależnego od deszczu do modelu, w którym morze stało się podstawowym zabezpieczeniem wody pitnej.

Zapory nadal są ważne. Ale coraz częściej mają być rezerwą i uzupełnieniem, a nie czymś, od czego zależy to, czy po kilku suchych zimach z kranu popłynie woda.

Źródło: Department of Water Development, Ministerstwo Rolnictwa, Rozwoju Obszarów Wiejskich i Środowiska Republiki Cypryjskiej, Rada Ministrów